Selçuk Yücel Kişisel Web Sayfasına Hoşgeldiniz!

VERGİ MAHREMİYETİ

VERGİ MAHREMİYETİ

  1. GİRİŞ

Etkili bir vergilendirme süreci, vergilendirme unsurlarının doğru bir şekilde belirlenmesi ile başlar. Bu süreçte sadece devletin rolü değil, aynı zamanda mükelleflerin de aktif katkısı esastır. Mükellefler, kişisel ve finansal bilgilerini devlete sunarken bu bilgilerin gizli tutulmasını bekler. Eğer bilgilerinin üçüncü şahıslarla paylaşılacağına dair bir şüphe taşırlarsa, devlete gerekli bilgileri vermekte tereddüt edebilirler. Bu sebeple, vergi hukukunda mahremiyet ilkesi büyük bir öneme sahiptir. Bu ilke, devletin vergilendirme sürecini daha etkin bir şekilde yürütmesini sağlarken, mükellefler için de özel hayatlarının gizliliğini korumaktadır. Ancak, Türkiye'de bu ilkenin uygulanmasında bazı pratik zorluklar vardır, özellikle mahremiyet ilkesine tabi kişilerin tam olarak kimler olduğunun belirlenmesi ve bu ilkeye uygunluğun kontrol edilmesi konusundaki zorluklar. Bu zorlukların üstesinden gelinmesi, vergi mahremiyetinin daha işlevsel hale gelmesine katkıda bulunacaktır.

Mükelleflerin kişisel yaşantılarındaki gizlilik, anayasa garantisi altında temel bir hak olarak kabul edilir. Vergilendirme süreci, bu temel hakkın ihlal edilmemesi için vergi hukukunda “vergi mahremiyeti” ilkesini barındırır. Bu ilkenin varlığı sayesinde, vatandaşların ve mükellefle ilişkili diğer bireylerin özel bilgileri, yetkili görevliler tarafından keyfi olarak açığa çıkarılamaz ya da izinsiz kullanılamaz. Bu ilkeye aykırı eylemlerde bulunanlar, belirlenen hukuki yaptırımlarla karşılaşabilirler.

Vergi mahremiyetinin vergi hukukunda oynadığı koruyucu rol, mükelleflerin bilgilerini vergi idaresine güven içinde aktarabilmelerini sağlar. Bu paylaşım, vergilendirme sürecinin doğru ve adil bir biçimde ilerlemesine katkı sağlar. Vergi Kanunu'nun 5. maddesi içerisinde detaylı olarak bahsi geçen vergi mahremiyeti; hangi bilgilerin mahremiyet kapsamında olduğuna, kimlerin bu mahremiyete riayet etmesi gerektiğine, mahremiyetin hangi durumlarda esnetilebileceğine ve ihlallerde uygulanacak cezai yaptırımlara dair maddeleri içerir. Bu çalışmada, vergi mahremiyeti kavramının detaylarına inilecek ve konuyla ilgili konular üzerinde durulacaktır.

  1. VERGI MAHREMIYETI KAVRAMI

Mahremiyet kelimesi, Arapça kökenli “mahrem” teriminden türemiş olup, esasen “gizlenmiş” veya “gizli” anlamlarını taşımaktadır (TDK; 2023). Hukuki alanda birçok branş, mahremiyet prensibini kabul etmiş ve uygulamıştır, bu dallardan biri de vergi hukukudur. Vergi hukukunun ele aldığı vergi mahremiyeti, mükellef bilgilerinin korunmasını amaçlar ve genellikle “vergiyle ilgili olan gizlilik” olarak anılmaktadır. Bu kavramın özünde, vergi uygulamalarında görev yapan yetkililerin, mükellefler hakkında elde ettikleri özel bilgileri ifşa etmemesi ve bu bilgileri üçüncü taraflarla paylaşmaması yatar (Ortaç, 1986: 1)

Geçmişte, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu öncesi yürürlükte olan 5432 sayılı eski Vergi Usul Kanunu, vergiyle ilgili mahremiyeti şu şekilde tanımlamıştır: “Vergi uygulamaları yoluyla elde edilen ticari ve kişisel bilgilerin kesinlikle gizli tutulması gerekliliğidir.” (TBMM Tutanak Dergisi, 1949: 2). Bu tanım, mükellefler hakkında öğrenilen bazı özel bilgilerin saklı tutulmasının ne denli kritik olduğunu vurgulamaktadır.

Vergi hukukunun çerçevesinde, vergi mahremiyeti ilkesini benimsemenin ana nedeni, mükelleflerle alakalı, görevli yetkililerce öğrenilen hassas bilgilerin gizliliğinin muhafaza edilmesidir. Bu koruma sadece bilgilerin ifşa edilmemesiyle sınırlı değil, aynı zamanda yetkililer ve üçüncü şahıslar tarafından bu bilgilere erişimin engellenmesiyle de ilgilidir.

Vergi mahremiyetinin ana amacının yanı sıra, bu prensibi destekleyen bazı yan hedefleri de bulunmaktadır. Vergi Usul Kanunu'nun 5. maddesinden çıkarılabilecek bu ek amaçlar arasında; mükelleflerle vergi idaresi arasında karşılıklı bir güven ilişkisi oluşturma, vergi gelirlerini artırma ve kamuoyunun bu süreçteki olumlu katkısından faydalanma gibi unsurlar bulunmaktadır.

Anayasa'nın 20. maddesi, bireylerin özel ve aile hayatının korunması hakkını vurgular. Bu maddeye göre, her birey, kendi özel hayatına ve aile yaşantısına saygı gösterilmesini talep etme hakkına sahiptir. Özel ve aile hayatının gizliliği esastır, fakat adli süreçlerde bazı istisnalar bulunabilir. Maddenin belirttiği diğer bir önemli nokta ise, kişisel alanın ve eşyaların korunmasıdır. Hâkimin ya da yetkili bir merciin onayı olmadan bireylerin kişisel eşyalarına müdahalede bulunulamaz (Akad ve Dinçkol, 1988: 104-106).

Bireylerin özel hayatlarının gizliliği, temel hak ve özgürlükler arasında önemli bir yere sahiptir. Bu hak, hem bireylerin birbiriyle olan ilişkilerinde hem de devletle olan ilişkilerinde geçerlidir. Vergilendirme süreçlerinde, bireylerin özel hayatlarına dair bilgilere erişilmesi mümkündür. Ancak bu bilgilere erişenlerin bu bilgileri ifşa etmesi, Anayasa'nın belirttiği prensiplere aykırıdır.

Anayasa'nın 26. maddesi, düşünce ve ifade özgürlüğü hakkını tanımlar. Buna göre, her birey, kendi düşüncelerini ve kanaatlerini çeşitli yollarla ifade etme hakkına sahiptir. Ancak bu hak, bazı sınırlamalarla birlikte gelir. Örneğin, başkalarının özel hayatının ya da meslek sırlarının korunması amacıyla bu hakkın kullanımı sınırlandırılabilir.

  1. MAHREMİYETİN VERGİ HUKUKUNDA KORUNMASI

Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, bireylerin ve kurumların özel bilgilerinin korunmasına yönelik düzenlemeler içermektedir.

6183 sayılı Kanun'un 107. maddesi, bu kanun kapsamında görev alan kişilerin, kamu borçlusuna ait veya bu borçlu ile ilişkili kişilere dair bilgileri açıklama yasağını getirmektedir. Bu kanunda “kamu borçlusu” ifadesi, vergi kanunlarındaki “mükellef” tanımından daha kapsamlı bir gruba işaret etmektedir. Yani, mükelleflerin yanı sıra diğer tüm kamu borçlularının özel bilgilerinin açıklanması yasaklanmıştır (Özbalcı, 2000: 121-122).

Bu tür bilgileri ifşa edenlere verilecek yaptırımlar da kanunda belirlenmiştir. Bilgiyi sadece ifşa edenler, iki aydan altı aya kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalırken, bu bilgileri kişisel veya başkalarının menfaatine yönelik olarak paylaşanlar, beş aydan iki yıla kadar hapis cezasına çarptırılmaktadır. Ayrıca, bu eylemleri gerçekleştiren kişiler, devlet görevlerinde bir daha istihdam edilmemektedir (Kızılot, 1991: 97).

Ancak, 6183 sayılı Kanun'da tanımlanan “bilginin ifşası” ile VUK'ta belirtilen “vergi mahremiyetinin ihlali” kavramları birbiriyle aynı değildir. Eğer bir bilgi ya da özel bilginin gizliliği, verginin hesaplanması aşamasında ihlal edilirse, bu durum VUK'a göre değerlendirilirken, alacakların tahsil edilmesi ve takibi sırasında gerçekleşen ihlaller için 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır (Özbalcı, 2007: 121-122).

  1. VERGİ GİZLİLİĞİ VE UYGULAMA ALANLARI

4.1. Kişiler, Konular ve Filler

Vergi Usul Kanunu (VUK), mükellef ve onlarla ilişkili bireylerin finansal bilgilerini koruma altına almaktadır. 5. maddeye göre, mükelleflerin ya da onlarla doğrudan bağlantılı kişilerin finansal verilerini edinen yetkililer, bu bilgileri ne açıklayabilir, ne de üçüncü taraflarla paylaşabilir. Bu kapsamda, mükellefler sadece işletmeler ya da bireyler değil, tüzel kişiliklere sahip olmayan vakıf ve cemaatler de dahil geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır (Ortaç, 1986: 26).

VUK'un 8. maddesinde, “mükellef” tanımının aynı zamanda vergi yükümlüsünü de kapsadığı belirtilmiştir. Burada vergi yükümlüsü, vergisel yükümlülükleri yerine getirmesi beklenen birey ya da kurum olarak tanımlanır. Bu tanımlama sayesinde, vergi yükümlüsünün bilgileri de vergi gizliliği kapsamına dahil edilmiştir.

Mükellefle ilişkilendirilen diğer kişilere gelirsek, bu mükellefin ailesi, iş ortakları ve diğer tüzel ya da gerçek kişileri kapsar. VUK, bu kişilerin kapsamını geniş tutarak mahremiyetin derinlemesine korunmasını amaçlamıştır (Ortaç, 1986: 30).

VUK'un 5. maddesinde, vergi gizliliği kapsamında korunan konular ve eylemler detaylı bir şekilde sıralanır. Bu korunan bilgiler, mükelleflerin işletme, servet ve meslek bilgilerini içerir. Herhangi bir görevli, bu bilgileri edinirken bu bilgileri ne ifşa edebilir, ne de başkası için kullanabilir.

Bu kapsamdaki eylemler, mükellef ve onlarla ilgili kişilerin ticari hareketlerini, muhasebe kayıtlarını ve diğer işlemlerini içerir.

Sonuç olarak, vergi gizliliği ilkesi, mükelleflerin sadece belirtilen bilgilerini değil, aynı zamanda “gizli kalması gereken diğer bilgiler” olarak tanımlanabilecek geniş bir bilgi yelpazesini koruma altına alır. Bu, bireylerin ve işletmelerin finansal gizliliğini derinlemesine koruma amacı taşımaktadır.

4.1. Vergi Gizliliği İlkesine Uyması Gereken Kişi ve Kurumlar

Vergi Usul Kanunu'nun 5. maddesi, vergi bilgilerinin gizliliğini koruma yükümlülüğüne tabi olan tarafları tanımlamaktadır. Bu kapsamda, vergi işlemleri ve incelemelerinde görevli olanlar, vergi kanunları çerçevesinde oluşturulan komisyonlarda yer alanlar, vergi yargı organlarında görevli olanlar ve bilirkişi olarak atanan uzmanlar bu yükümlülüğe tabidirler.

  • Vergi İşlemleri ve İncelemelerinde Görevli Memurlar: Vergi Usul Kanunu, vergi incelemesi yapan memurları açıkça tanımlar, ancak vergi işlemleriyle ilgilenen personelin kimler olduğunu detaylı bir şekilde belirtmez. Vergi incelemelerinde görev alan memurlar arasında; maliye müfettişleri, maliye müfettiş yardımcıları, muhasebe uzmanları, stajyer gelir kontrolörleri, vergi denetmenleri ve vergi dairesi müdürleri gibi görevliler bulunmaktadır. Ayrıca, Bankalar Kanunu kapsamında çalışan banka yeminli murakıpları ve yardımcıları da vergi incelemelerini gerçekleştirebilir yetkiye sahiptir. Takdir komisyonları da değer tespiti yaparken vergi incelemesi yapabilirler (Özbalcı, 2000: 93).

“Vergi işlemleriyle ilgilenen memurlar” kavramı geniş bir yelpazeyi kapsamakta ve bu tanım ilk etapta, vergilendirme sürecinin başlangıcından sonuna kadar olan tüm aşamalarda görev alan memurları ifade eder. Daha geniş bir perspektiften bakıldığında, vergi idaresinde görevli tüm personelin bu kapsamda olduğunu söylemek mümkündür. Ancak sadece vergi idaresi değil, vergi işlemleriyle doğrudan veya dolaylı olarak ilgilenen diğer kamu görevlileri, örneğin vergiye ilişkin bir araştırmada görevli olan polis memurları, bu ilkeye uymakla yükümlüdür. Aynı şekilde, il özel idareleri, belediyeler ve köylerde vergi işlemleriyle ilgilenen personel de vergi gizliliği prensibine uymak zorundadır (Ortaç, 1986: 30).

  • Vergi Kanunları İle Oluşturulan Komisyonlarda Görevli Olanlar: Vergi Usul Kanunu kapsamında oluşturulan komisyonlarda görev alan kişiler arasında; Takdir Komisyonları, Arsa ve Araziler için belirlenen takdir komisyonları, Zirai kazançlarla ilgili olan il ve merkez komisyonları, Uzlaşma komisyonları ve Tadilat komisyonları bulunmaktadır. Bu komisyonlarda görev yapanlar, mükellefle ve diğer ilgili kişilere ait bilgileri gizli tutma yükümlülüğüne sahiptirler. Bu gizlilik yükümlülüğü sadece komisyonlarda doğrudan görev alanlar için değil, bu bilgilere erişim sağlayabilecek diğer kişiler için de geçerlidir (Ortaç, 1986: 27).
  • Vergi Mahkemeleri, Bölge İdare Mahkemeleri ve Danıştay'da Görevli Olanlar Ülkemizdeki vergi yargılama süreçlerini yürüten mahkemeler, Danıştay, Bölge İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemeleri olarak sıralanır. Bu mahkemelerde gerçekleştirilen yargılamalar sırasında, mükelleflerin gizli bilgilerine erişim sağlanabilmektedir. Bu bilgilere erişen her personelin, bu bilgileri gizli tutma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülük, mahkemede doğrudan yargılamayla ilgilenen ya da ilgilenmeyen tüm görevlileri kapsar.
  • Vergi İşlerinde Görevlendirilen Bilirkişiler: Vergi yargısı sürecinde, yargıçlar bazen teknik ya da özel bilgiye ihtiyaç duyabilirler. Bu tür durumlarda, yargıçlar bilirkişi talebinde bulunarak, dava konusunda uzman olan kişilerden yardım alabilirler. Bilirkişiler, incelemeleri sırasında mükellefle ilgili gizli bilgilere erişebilirler. Bu sebeple, bu bilirkişilere de vergi gizliliği yükümlülüğü getirilmiştir.

Vergi gizliliğine riayet etme yükümlülüğü, bu görevde bulunan kişilerin görevlerinden ayrılmaları durumunda da devam eder. Yani, bu yükümlülük için belirli bir süre sınırlaması bulunmamaktadır.

  1. VERGİ GİZLİLİĞİNİN İSTİSNALARI

5.1. Vergi Levhalarındaki Bilgiler

Vergi Uygulama Kanunu'nun 5. maddesinin ikinci bölümüne göre; vergi levhaları, gizlilik ilkesi gereği saklanması beklenen bilgilerin dışındadır. Bu levhalarda görülen ve gizlilik ilkesinin dışında olan bilgiler şunlardır: mükellefin adı-soyadı, işletme adı, adres, ilgili vergi dairesi, vergi numarası, vergi türü, beyan edilen gelir ve bu gelire ait vergi miktarı. Eğer mükellef vergi levhasını asmazsa, yasal yaptırımlar söz konusudur.

5.2. Resmi İlanlar ve Vergi Listeleri

Vergi uyumunu artırmak için kullanılan stratejilerden biri de bazı mükellef bilgilerinin resmi ilanlarla duyurulmasıdır. Bu şekildeki bilgi paylaşımları, vergi gizliliğini ihlal eden durumlar kapsamında değildir. Resmi ilanlarla duyurulan bilgiler arasında gelir vergisi beyannameleri, şirketlerin beyan ettikleri gelirler ve ödedikleri vergiler bulunmaktadır. Bu bilgilerin ilanı, ilgili vergi dairesi tarafından gerçekleştirilmektedir. Ancak bazı mükellefler, bu ilan kapsamı dışında kalabilir. Bu tür mükelleflerin de bilgilerinin ilan edilmesi faydalı olabilir.

5.3. Maliye Bakanlığı'nın Beyanlara ve Cezalara Dair Açıklamaları

Vergi bilincini oluşturmak ve toplumun vergi ödeme alışkanlığını artırmak için Maliye Bakanlığı'nın bazı mükellef bilgilerini paylaşması vergi gizliliği prensibini ihlal etmez. Bu bilgiler arasında mükelleflerin vergi beyanları, kesinleşen vergi ve cezaları ve ödenmemiş olan vergi ve cezalar yer almaktadır. Aynı zamanda, bu madde kamu görevlilerinin yürüttüğü soruşturmalar sırasında talep edilen belge ve bilgilerin paylaşılmasına da izin vermektedir. Örneğin, bir yargı kararı doğrultusunda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı denetçilerinin talepleri üzerine vergi dairesinden elde edilen bilgi ve belgelerin paylaşılması vergi gizliliği ilkesini ihlal etmez. Bu durumun amacı, kamu görevlilerinin çalışmalarını daha etkili bir şekilde sürdürebilmelerini sağlamaktır (Gençer, 1998: 132).

5.4. Yanıltıcı Belge Düzenleyenlerin Meslek Kuruluşlarına Bildirimi

Vergi adaletinin sağlanabilmesi için, ticari işlemlerin doğru belgelerle kayıt altına alınması esastır. Fakat bazı mükellefler, vergi ödeme yükümlülüğünden kaçmak için yanıltıcı belgeler oluşturabilirler. Vergi Uygulama Kanunu’na göre, yanıltıcı belge düzenleyen mükelleflerin durumunun, ilgili meslek kuruluşlarına ve 3568 sayılı Kanun kapsamında oluşturulan meslek odalarına bildirilmesi, vergi gizliliği ilkesini ihlal etmez.

Yanıltıcı belge düzenlendiğine dair tespit, vergi inceleme raporuyla belirlenmeli ve bu tespitin ardından ilgili meslek odalarına bildirimde bulunulmalıdır. Ancak, aynı durumla ilgili olarak yargısal süreçte farklı bir karar alınabileceğini göz önünde bulundurmak gerekir. Eğer yargı, belgenin yanıltıcı olmadığına karar verirse, mükellef hakkında olumsuz bir izlenim oluşabilir.

3568 sayılı Kanun kapsamında oluşturulan meslek odalarına yapılan bildirimler, bu kuruluşların bir nevi denetim mekanizması olarak çalışmasından kaynaklanmaktadır. Ancak mükelleflerin dahil olduğu diğer meslek kuruluşlarına yapılan bildirimler, bazen eleştiri konusu olabilir. Bunun nedeni, vergi inceleme raporunun kesin ve sonuçlandırıcı bir nitelik taşımamasıdır.

Bu kurala göre, bilgi alan kişi ve kurumlar da vergi gizliliğine riayet etmek zorundadırlar. Bilgilerin paylaşımına dair kriterleri belirlemede Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır.

  1. VERGİ MAHREMİYETİNİN İHLALİNİN SONUÇLARI

2.1. Vergi Mahremiyeti İhlalinin Suç Teşkil Eden Yönleri ve Unsurları

Vergi mahremiyetinin ihlalinin suç teşkil etmesi, Vergi Usul Kanunu'nun 362. maddesi ile düzenlenmiştir. Bu maddeye göre, mahremiyet ilkesine aykırı hareket edenler, Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 198. maddesine istinaden cezalandırılabilir. Suçun oluşabilmesi için, vergi mahremiyetinin kasıtlı olarak ihlal edilmesi gerekmektedir. İhlal iki farklı şekilde gerçekleşebilir: bilgilerin haksız yere paylaşılması ya da bilgilerin yetkisiz kullanılması.

Bilgilerin haksız yere paylaşılması, vergi mükelleflerine ilişkin gizli bilgilerin yetkisi olmayan üçüncü şahıslarla paylaşılmasıdır. Paylaşımın yazılı ya da sözlü olması, suçun varlığı açısından bir fark yaratmaz. Bilgilerin yetkisiz kullanılması ise, vergi mahremiyetine uymakla yükümlü olan görevlilerin bu bilgileri kendileri için kullanmaları ya da başkalarına kullandırmalarıdır. Bu durum, mükellefin zarar görmesi şartı aranmaksızın suç sayılır (Özbalcı, 2000: 104; Bayraklı, 1996: 74).

Suçun manevi unsuru olarak, fiilin bilinçli ve kasıtlı olarak işlenmesi gerekmektedir. Failin, paylaştığı bilginin gizli olduğunun farkında olması ve bu bilgiyi kasıtlı olarak paylaşması suçun oluşmasında önemlidir (Taç ve Karakış, 2000: 93).

2.2. İhlal Edilen Mahremiyet İçin Uygulanacak Cezalar

Vergi mahremiyetinin ihlaliyle ilgili cezai yaptırımlar, Vergi Usul Kanunu'nun 5. ve 362. maddelerinde detaylandırılmıştır. Bu maddelere göre, mahremiyet ihlalinde TCK'daki belirli maddelere göre cezalandırma yapılacaktır.

  1. maddedeki düzenleme, mükelleflerle ilgili öğrenilen bilgilerin kötü niyetle kullanılması durumunu ele alır. Bu tür bir ihlalde, TCK'nın hakarete ve iftiraya dair maddeleri uyarınca ceza uygulanır. 362. madde, vergi mahremiyetine uymakla yükümlü olanların bilgileri kötü niyetle ifşa etmeleri, kullanmaları veya kullandırmaları halinde uygulanacak cezayı belirtir. Bu ihlallerde TCK'nın 198. maddesinde belirtilen cezaların iki katı uygulanacak ve bu ceza süresi en az 2 ay olacaktır. Aynı suçu tekrarlayanlar kamu görevinden men edilir.
  2. VERGI MAHREMIYETININ SAǦLADIǦI YARARLAR

Vergi mahremiyeti, mükelleflerin özel bilgilerinin korunmasını sağlar. Anayasa ve Vergi Usul Kanunu'nda bu mahremiyetin korunmasına yönelik düzenlemeler bulunur. Bu düzenlemeler sayesinde, mükelleflerin özel hayatları, ticari faaliyetleri ve finansal bilgileri gizli tutulur. Vergi mahremiyetinin korunması, mükelleflerin vergi idaresine karşı güvenini artırır, zira mükellefler beyanlarını yaparken bilgilerinin sadece vergi idaresiyle sınırlı kalacağını bilirler. Ayrıca, mükelleflerin ticari bilgilerinin rakiplerine karşı korunması, haklı rekabeti teşvik eder ve mükellefleri haklı olmayan zararlardan korur. Özetle, vergi mahremiyeti mükelleflerin özel ve ticari bilgilerinin gizliliğini sağlar, güven oluşturur ve haklı rekabeti destekler.

Vergi mahremiyeti, mükelleflerin bazı bilgilerinin belirli durumlarda kamuya duyurulmasını sağlar. Bu, mükelleflerin kendi üzerlerinde otokontrol oluşturmasına yardımcı olur, vergi ödeme bilincini artırır ve vergi toplama verimini teşvik eder. Diğer yandan, mükellefin sağladığı doğru ve eksiksiz bilgilere kolayca erişim, vergi idaresinin işlerini daha verimli bir şekilde yürütmesini sağlar. Mükelleflerin, bilgilerinin gizli tutulacağına dair güvencesi, vergi idaresine gerekli bilgileri kolaylıkla sağlamalarına olanak tanır. Bu, vergilendirme sürecini hem idare hem de mükellef açısından daha kolay ve verimli hale getirir. Özetle, vergi mahremiyeti, vergi toplama ve uygulama süreçlerini optimize ederek, hem mükelleflerin güvenini kazanır hem de süreçlerin etkinliğini artırır.

7. VERGI MAHREMIYETİ UYGULANMASININ ZORLUKLARI

Vergi mahremiyeti, vergi hukukunun kritik bir parçasıdır, fakat uygulamada bazı zorluklarla karşılaşılmaktadır. Bu ilkenin korunması gereken kişiler kanunla sınırlı olup, vergi işlemlerinde bulunan memurlar, belirli komisyon üyeleri, bazı mahkeme görevlileri ve bilirkişileri kapsar. Ancak, vergilendirme sürecinde bu kapsamın dışında kalan bazı kişiler de hassas bilgilere erişebilmekte, bu da mahremiyet ilkesinin etkinliğini zedeler. “Mükelleflerle ilgili kişiler” tanımının kanunda belirsiz oluşu da bir diğer sorundur. Uzmanlara göre bu, mükellefle doğrudan ya da dolaylı bağlantısı olan herkesi kapsamalıdır, ancak bu net değildir.

Vergi mahremiyetini korumakla yükümlü olanların, görevleri sırasında veya sonrasında bu bilgileri ifşa etmemelerinin izlenmesi ve tespiti zorludur. Özellikle bazı uzman vergi görevlileri özel sektöre transfer olduğunda ve ticari hayatta aktif rol aldığında, bu ilkenin ihlal edilip edilmediğini belirlemek zor olabilir. Ayrıca, mahkemeler vergi anlaşmazlıklarını çözerken, gizli bilgilere erişim sağlar. Mahkemelerin genellikle halka açık olması nedeniyle, bu bilgilere başkalarının da erişimi olabiliyor, bu da mahremiyetin korunmasını zorlaştıran bir durumdur (Ortaç, 1986: 66).

SONUÇ

Etkili bir vergilendirme sürecinin sağlanabilmesi için, vergilendirmenin temelini oluşturan unsurların doğru bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir. Bu belirleme aşamasında sadece devletin çabası yeterli değil, mükelleflerin de bu sürece katkısı olmazsa olmazdır. Mükellefler, kendi özel yaşamları, gelirleri, servetleri ve iş alanlarına dair bilgileri devlete sunarken, bu bilgilerin üçüncü şahıslarla paylaşılmamasını talep ederler. Eğer mükellefler, bu bilgilerin başkaları tarafından bilinebileceğinden şüphe duyarlarsa, gerekli bilgileri devlete sunmada tereddüt edebilirler. Bu nedenle, vergi hukukunda mahremiyet ilkesine özel bir yer verilmiştir.

Vergi mahremiyeti hem devlet için hem de mükellefler için pek çok avantaj getirir. Sayesinde, devlet, vergilendirme sürecini daha etkin bir şekilde yönetirken, gereksiz bilgi sızıntılarını engelleyerek, vergi gelirlerinin toplanmasını hızlandırır. Öte yandan, mükellefler için özel hayatlarının gizliliği korunmuş olur ve devlete olan güvenleri artar.

Ancak, Türkiye'de uygulanan vergi mahremiyeti ilkesinin pratikte bazı zorlukları vardır. Genellikle, bu zorluklar; mahremiyet ilkesine tabi olan kişilerin tam olarak kimler olduğunun belirlenmesinde ve özellikle bazı kamu görevlilerinin görevden ayrıldıktan sonra bu ilkeye uyup uymadığının kontrol edilmesinde ortaya çıkar. Bu sorunların aşılması, vergi mahremiyetini daha etkili ve işlevsel kılacaktır.

 

KAYNAKÇA

Akad, M. ve Dinçkol, A. (1998). 1982 Anayasası, Madde Gerekçeleri ve Maddelerle Ilgili Anayasa Kararları, Alkım Yayınları İstanbul.

Bayraklı, H. H. (1996). Vergi Ceza Hukuku, Afyon Kocatepe Üniversitesi Yayını, Afyon.

Erman, S. (1988). Vergi Suçları, Ticari Ceza Hukuku:IV, İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Yayını, İstanbul.

Gençer, Ç. A. (1998). Vergi Uzul Kanunu’nun Vergi Mahremiyeti, Gecikme Faizi İçi Bırakma, İbraz Mecburiyeti Ve Yetki Maddelerinde Yapılan Değişiklikler, Vergi Sorunları, S. 120

Kızılot, Ş. (1991). Vergi Usul Kanunu ve Uygulaması, Savaş Yayınları, Ankara.

Ortaç, F. R. (1991). Türk Vergi Hukukunda Vergi Mahremiyeti ve Yasaklar, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Ortaç, F. R. (1986). Vergi Mahremiyetinin Kapsamı, Mali Sorunlara Çözüm, 2(12).

Özbalcı, Y. (2007). Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Yorum ve Açıklamaları Oluş Yayıncılık, Ankara.

Özbalcı, Y. (2000). Vergi Usul Kanunu Yorum ve Açıklamaları, Oluş Yayıncılık, Ankara.

TBMM Tutanak Dergisi. (1949). 5432 Sayılı Vergi Usul Kanunu Gerekçesi, Dönem VII, C. 9-1, TBMM Bazımevi, Ankara.

TDK. (2023). Türkçe Sözlük, https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 14.09.2023)

Taç, S. ve Karakış, Ş. (2000). Vergi Mahremiyetini İhlal Suçu, Vergi Dünyası, S.227.

Ün, R. (2001). Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanımında Kaçakçılık Suçunun Oluşumu İçin Kasıt Unsurunun Varlığı Gereklidir, Yaklaşım, Yıl.9, S.106, Ekim 2001.